خبرگزاری خوزنامه شوشتر – مرداد ۱۴۰۵

وندالیسم دوباره بر پیکر کهن‌ترین برج شوشتر؛ اسپری رنگ بر «کلاه فرنگی» زخم تازه‌ای نشاند

در ادامه سلسله‌حوادث تلخ وندالیسم علیه میراث تاریخی خوزستان، این‌بار نوبت به یکی از نمادین‌ترین و کهن‌ترین آثار شهر شوشتر رسید.برج کلاه فرنگی، یادگار دوره ساسانیان که بخشی از مجموعه ثبت‌جهانی سازه‌های آبی تاریخی شوشتر محسوب می‌شود، هدف حمله اسپری‌رنگ قرار گرفت و دیواره سنگی و آجری پایه آن با نوشته‌ای سیاه و نامرتب آلوده شد.تصاویری که روز گذشته در فضای مجازی و توسط شهروندان شوشتری منتشر شد، نشان می‌دهد که فردی یا افرادی با اسپری رنگ سیاه، روی بخش پایینی و مرمت‌شده برج، نوشته‌ای به خط فارسی نقش کرده‌اند. این نوشته که به‌وضوح روی سنگ‌های تراش‌خورده و آجرهای پایه برج دیده می‌شود، نه تنها زیبایی بصری اثر را مخدوش کرده، بلکه زخمی تازه بر پیکر بنایی نهاده که بیش از ۱۵۰۰ سال در برابر سیلاب‌های کارون، زلزله و گذشت زمان ایستادگی کرده است.برج کلاه فرنگی که در انتهای بلوار شرافت و میدان ۱۷ شهریور شوشتر، در مجاورت بند میزان و رودخانه کارون قرار دارد، از جمله آثار ثبت‌شده ملی (شماره ۲۶۱۱، ۲۵ اسفند ۱۳۷۸) و بخشی از پرونده میراث جهانی یونسکو (شماره ۱۳۱۵، سال ۲۰۰۹) است. این برج هشت‌ضلعی آجری که بر پایه‌ای سنگی به ارتفاع حدود چهار متر بنا شده، به گفته مورخان و باستان‌شناسان، احتمالاً در دوره ساسانیان برای نظارت بر سطح آب رودخانه، دیده‌بانی کارگران بند میزان و یا حتی پیام‌رسانی با آتش مورد استفاده قرار می‌گرفته است.برخی نظریه‌ها نیز ریشه آن را به دوران هخامنشیان نسبت می‌دهند.کارشناسان میراث فرهنگی بارها تأکید کرده‌اند که کلاه فرنگی نه تنها یک بنای منفرد، بلکه بخشی جدایی‌ناپذیر از سیستم پیچیده آبی شوشتر است؛ سیستمی که نبوغ مهندسی ایرانیان باستان را در مدیریت آب به نمایش می‌گذارد و سالانه هزاران گردشگر داخلی و خارجی را به این شهر کهن می‌کشاند.اکنون اما اسپری رنگ، این اثر را به صحنه‌ای از بی‌توجهی و بی‌مسئولیتی تبدیل کرده است.یک شهروند شوشتری که تصاویر را در اختیار خبرگزاری خوزنامه قرار داده، با ابراز تأسف گفته است: «این برج مال همه ماست. مال پدرانمان و مال فرزندانمان. چطور کسی جرأت می‌کند با اسپری روی آن بنویسد؟انگار این‌جا دیوار کوچه است، نه میراث جهانی.» وی افزود که این اتفاق در روزهای اخیر رخ داده و تا لحظه انتشار گزارش، هیچ اقدام پاکسازی یا حفاظتی مشهودی صورت نگرفته است.این نخستین مورد وندالیسم در محوطه سازه‌های آبی شوشتر نیست.پیش‌تر نیز گزارش‌هایی از پاشیدن رنگ، نوشتن روی دیواره‌ها و حتی کنده‌کاری روی آثار ثبت‌جهانی این مجموعه منتشر شده بود.پایگاه میراث جهانی سازه‌های آبی تاریخی شوشتر پیش‌تر نسبت به افزایش پدیده وندالیسم با اسپری‌های رنگی هشدار داده و آن را تهدیدی جدی برای بقای این آثار دانسته بود.با این حال، به نظر می‌رسد نبود نگهبانی شبانه‌روزی، کمبود دوربین‌های مداربسته و ضعف در برخورد قاطع با متخلفان، راه را برای تکرار چنین رفتارهایی باز گذاشته است.مسئولان اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شوشتر تا لحظه تنظیم این گزارش هنوز واکنش رسمی منتشر نکرده‌اند.با این وجود، فعالان فرهنگی و دوستداران میراث شوشتر خواستار اقدام فوری برای پاکسازی نوشته، شناسایی عامل یا عوامل این کار و نصب تابلوهای هشداردهنده و سیستم‌های حفاظتی هستند.آن‌ها تأکید می‌کنند که هزینه مرمت و پاکسازی چنین آسیب‌هایی بسیار بالاتر از هزینه پیشگیری است و هر بار که اسپری رنگ روی این آثار می‌نشیند، بخشی از هویت تاریخی شهر برای همیشه مخدوش می‌شود.شوشتر با بیش از ۳۵۰ اثر ثبت ملی و مجموعه آبی ثبت‌جهانی، یکی از غنی‌ترین شهرهای تاریخی ایران است.برج کلاه فرنگی که سال‌هاست در کنار درختان سرسبز و آسمان آبی خوزستان ایستاده، حالا با خطوط سیاه اسپری، فریاد بی‌صدای میراثی را سر می‌دهد که نیاز به مراقبت بیشتر دارد.خبرگزاری خوزنامه ضمن محکوم کردن این اقدام وندالیستی، از دستگاه‌های مسئول می‌خواهد هرچه سریع‌تر نسبت به پاکسازی اثر، پیگیری قضایی و تقویت حفاظت فیزیکی از این بنای کهن اقدام کنند تا دیگر شاهد تکرار چنین صحنه‌های تلخی نباشیم.میراث فرهنگی، امانتی است که از نیاکان به ما رسیده و ما موظفیم آن را سالم به نسل‌های آینده بسپاریم.اسپری رنگ شاید در چند ثانیه نوشته‌ای بر دیوار بنشاند، اما زخمی که بر تاریخ می‌زند، سال‌ها و گاه هرگز التیام نمی‌یابد.