مجتبی نارنج‌پور-روزنامه‌نگار؛ خوزنامه| دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور سابق ایالات متحده آمریکا، در طول دوران ریاست‌جمهوری خود (۲۰۱۷-۲۰۲۱) رویکردی سخت‌گیرانه و خصمانه نسبت به ایران در پیش گرفت. سیاست‌های او در قبال ایران را می‌توان در چند محور اصلی تحلیل کرد:

۱٫ خروج از برجام (توافق هسته‌ای ایران)

• ترامپ در ماه مه ۲۰۱۸ ایالات متحده را از توافق هسته‌ای ایران، معروف به برجام (برنامه جامع اقدام مشترک)، خارج کرد. او این توافق را “بدترین توافق تاریخ” خواند و ادعا کرد که برجام نتوانسته از توسعه برنامه هسته‌ای ایران جلوگیری کند.
• این تصمیم با انتقادات گسترده‌ای از سوی سایر اعضای برجام (شامل اتحادیه اروپا، چین و روسیه) مواجه شد.

۲٫ اعمال تحریم‌های شدید

• پس از خروج از برجام، ترامپ سیاست “فشار حداکثری” را علیه ایران در پیش گرفت. این سیاست شامل اعمال تحریم‌های گسترده علیه بخش‌های مختلف اقتصاد ایران، از جمله صنایع نفت، بانک‌ها و بخش مالی بود.
• هدف این تحریم‌ها کاهش درآمدهای نفتی ایران، محدود کردن دسترسی ایران به بازارهای جهانی و تحت فشار قرار دادن دولت ایران برای تغییر رفتارش در منطقه و برنامه هسته‌ای بود.

۳٫ تشدید تنش‌ها در منطقه

• دوران ریاست‌جمهوری ترامپ شاهد افزایش تنش‌ها بین ایران و ایالات متحده در خاورمیانه بود. از جمله این تنش‌ها می‌توان به حمله به تاسیسات نفتی عربستان، سرنگونی پهپاد آمریکایی توسط ایران و ترور قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، توسط نیروهای آمریکایی اشاره کرد.
• ترور سلیمانی در ژانویه ۲۰۲۰ به اوج تنش‌ها منجر شد و خطر جنگ تمام‌عیاب بین ایران و آمریکا را افزایش داد.

۴٫ رویکرد یکجانبه‌گرایی

• ترامپ در سیاست خارجی خود رویکردی یکجانبه‌گرا داشت و کمتر به همکاری با متحدان سنتی آمریکا توجه می‌کرد. این موضوع در مورد ایران نیز صادق بود، چرا که او بدون مشورت با متحدان اروپایی‌اش از برجام خارج شد و تحریم‌ها را اعمال کرد.
• این رویکرد باعث ایجاد شکاف بین آمریکا و متحدان اروپایی‌اش در مورد نحوه برخورد با ایران شد.

۵٫ تلاش برای مذاکره مجدد

• ترامپ بارها اعلام کرد که آماده مذاکره با ایران است، اما شرط او برای مذاکره، پذیرش شرایط سخت‌گیرانه‌تر از سوی ایران بود. او خواستار توافقی جامع‌تر از برجام بود که نه تنها برنامه هسته‌ای، بلکه فعالیت‌های موشکی و نقش منطقه‌ای ایران را نیز شامل شود.
• ایران این پیشنهاد را رد کرد و تاکید کرد که تا زمانی که تحریم‌ها لغو نشوند، حاضر به مذاکره نیست.

۶٫ تاثیر بر روابط ایران و سایر کشورها

• سیاست‌های ترامپ باعث شد ایران به سمت تقویت روابط با کشورهایی مانند چین و روسیه حرکت کند. در سال ۲۰۲۱، ایران و چین توافقنامه همکاری استراتژیک ۲۵ ساله امضا کردند که نشان‌دهنده تلاش ایران برای کاهش وابستگی به غرب بود.

جمع‌بندی

سیاست‌های ترامپ در قبال ایران را می‌توان ترکیبی از فشار حداکثری و تلاش برای مذاکره مجدد دانست. با این حال، این سیاست‌ها نتوانستند به اهداف اعلام‌شده ترامپ، مانند تغییر رفتار ایران در منطقه یا محدود کردن برنامه هسته‌ای آن، دست یابند. در عوض، این سیاست‌ها باعث تشدید تنش‌ها و کاهش اعتماد بین ایران و آمریکا شدند. پس از ترامپ، دولت جو بایدن تلاش کرده تا رویکردی متفاوت در پیش بگیرد و به برجام بازگردد، اما این روند با چالش‌های زیادی مواجه شده است.