خوزنامه| ترامپ که همیشه رهبران کشورها را در کاخ سفید تحقیر می‌کرد، حالا در پکن شاهد نمایش قدرت از سوی شی جین‌پینگ بود. چین از همان لحظه ورود هیئت آمریکایی، کنترل روایت را در دست گرفت.

بسفر «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا به چین در مه ۲۰۲۶، که با استقبالی تشریفاتی و سرد از سوی مقامات پکن همراه بود، با دستاوردهای اندکی برای واشنگتن به پایان رسید.

برخلاف انتظار تیم ترامپ که این سفر را «شکستن طلسم رقابت» و «آغاز عصر جدیدی از توازن» می‌نامیدند، خروجی مذاکرات نشان داد که پکن نه تنها امتیازی قابل توجه به آمریکا نداد، بلکه توانست ترامپ را در موقعیتی ضعیف‌تر از گذشته قرار دهد.

تشریفات سرد و پیام‌های پنهان

مراسم استقبال در تالار بزرگ خلق پکن، با حضور «شی جین پینگ» رئیس‌جمهور چین، بیش از آن‌که نشانه دوستی باشد، یادآور «دیپلماسی اژدها» بود: نگاه‌های محتاط، دست‌دادن‌های کوتاه و سخنرانی‌هایی که بیشتر بر «حاکمیت و تمامیت ارضی چین» تأکید داشتند تا همکاری دوجانبه. تحلیلگران شبکه‌های غربی این استقبال را «دیوار یخی» توصیف کردند که ترامپ نتوانست آن را بشکند.

مذاکرات تجاری: بن‌بست در همه جبهه‌ها

اصلی‌ترین محور گفتگوها، تعرفه‌های تجاری و کسری ۳۰۰ میلیارد دلاری آمریکا بود. ترامپ خواستار کاهش تعرفه‌های چین بر کالاهای آمریکایی و بازگشت تولید به آمریکا شد، اما پکن در ازای آن، خواستار لغو کامل تحریم‌های فناوری (به‌ویژه در حوزه نیمه‌هادی‌ها) و تضمین عدم مداخله در تایوان شد. نتیجه نهایی: هیچ توافقنامه‌ای امضا نشد. حتی «یادداشت تفاهم» نمادینی هم در کار نبود.

تایوان: خط قرمزی که ترامپ نتوانست رد کند

یکی از شوک‌آورترین لحظات کنفرانس خبری پایانی، پاسخ صریح شی جین پینگ به سوال خبرنگار درباره تایوان بود: «تایوان هرگز موضوع مذاکره نبوده و نخواهد بود. هر کس این خط قرمز را رد کند، با واکنش قاطع پکن مواجه خواهد شد.» ترامپ که انتظار داشت با وعده «کاهش تنش» امتیازی بگیرد، عملاً مجبور شد در بیانیه پایانی از «احترام به سیاست یک چین» سخن بگوید — همان عبارتی که منتقدانش آن را «تسلیم در برابر پکن» نامیدند.

ایران؛ سدی دیگر بر سر راه ترامپ

یکی از محورهای تنش‌آمیز مذاکرات پکن، موضوع برنامه هسته‌ای ایران و همکاری‌های نظامی-نفتی تهران-پکن بود. ترامپ که از ابتدای بازگشت به کاخ سفید در ۲۰۲۵، راهبرد «فشار حداکثری ۲.۰» را علیه ایران در پیش گرفته بود، امیدوار بود در پکن بتواند شی جین پینگ را متقاعد کند که:

-خرید نفت از ایران را به صفر برساند.

-ارسال قطعات و فناوری پهپادی به تهران را متوقف کند.

-از همکاری نظامی و لجستیکی با ایران دست بردارد.

اما نتیجه دقیقاً نقطه‌ی مقابل بود.

نفت ایران؛ خط قرمز پکن

چین در سال‌های ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ به بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران تبدیل شده بود و روزانه بیش از ۱.۵ میلیون بشکه نفت خام ایران را از طریق «نفت‌کش‌های سایه» و بازار ثانویه وارد می‌کرد. ترامپ تهدید کرد که بانک‌های چینی را تحریم خواهد کرد، اما مقامات پکن پاسخ دادند:

«نیازهای انرژی چین قابل مذاکره نیست. اگر آمریکا مانع خرید نفت ایران شود، پکن از ذخایر استراتژیک خود استفاده کرده و همکاری با روسیه را گسترش خواهد داد.»

نتیجه: حتی یک بند درباره کاهش خرید نفت ایران در بیانیه پایانی گنجانده نشد.

پهپاد و موشک؛ خط اتصال تهران-پکن

یکی از محرمانه‌ترین بخش‌های مذاکرات، موضوع پشتیبانی فنی چین از برنامه موشکی و پهپادی ایران بود. منابع غربی مدعی بودند که قطعات کلیدی پهپادهای «شاهد-۱۳۶» و موشک‌های «فتاح-۲» از طریق شرکت‌های پوسته‌ای چینی به ایران می‌رسد. ترامپ خواستار توقف کامل این زنجیره تأمین شد، اما شی جین پینگ با لحنی تند پاسخ داد:

«چین به تعهدات بین‌المللی خود پایبند است. هرگونه اتهام‌زنی بی‌اساس، نقض حاکمیت چین محسوب می‌شود.»در عمل، پکن حتی حاضر به امضای یک «تفاهم نظارتی» مشترک برای رهگیری قطعات حساس نشد.

همکاری نظامی؛ از رزمایش تا پایگاه

در ماه‌های منتهی به سفر ترامپ، ایران و چین دو رزمایش مشترک دریایی در خلیج عدن و دریای عمان برگزار کرده بودند. همچنین گزارش‌هایی از مذاکرات برای استقرار محدود ناوهای چینی در بندر چابهار منتشر شده بود. ترامپ در پکن نسبت به این موضوع هشدار داد و آن را «نقض آشکار تحریم‌ها» خواند. اما پاسخ پکن غافلگیرکننده بود:

«حضور نظامی چین در منطقه صرفاً برای مبارزه با دزدی دریایی و حفظ امنیت خطوط کشتیرانی است. ایران یک کشور مستقل است و همکاری با آن تابع قوانین بین‌المللی.»

تحلیل: چرا چین در برابر ترامپ در مورد ایران ایستاد؟

وابستگی متقابل: چین به نفت ایران نیاز دارد و در ازای آن، کالاهای صنعتی و فناوری به تهران می‌فروشد.

راهبرد ضدآمریکایی: پکن از ایران به عنوان «سپر» در برابر فشارهای غرب در غرب آسیا استفاده می‌کند.

عدم اعتماد به ترامپ: مقامات چینی خروج ترامپ از برجام در ۲۰۱۸ را فراموش نکرده‌اند و می‌دانند هر توافقی با او موقتی است.

قدرت چانه‌زنی بالا: چین می‌داند که آمریکا در بن‌بست اوکراین و تنش با کره شمالی به پکن نیاز دارد، پس می‌تواند در مورد ایران باج ندهد.

فناوری و نیمه‌هادی‌ها: درهای بسته چین

که در سال‌های گذشته با تحریم‌های فناوری آمریکا مواجه بوده، این بار از موضع قدرت وارد شد. مقامات چینی به صراحت اعلام کردند که صنعت نیمه‌هادی داخلی (با پیشرفت‌های اخیر در تولید ۳ نانومتر) دیگر نیازی به «دست‌کم‌گیری آمریکا» ندارد. در مقابل، آمریکا نتوانست تضمینی برای عدم فروش تراشه‌های پیشرفته چینی به کشورهای ثالث بگیرد.

واکنش‌ها: از مسکو تا تهران

رسانه‌های غربی سفر ترامپ را «شکست دیپلماتیک» و «بازگشت با دست خالی» توصیف کردند. فاکس نیوز نوشت: «ترامپ رفت تا پیروز شود، اما با یک دست‌آورد کوچک در حوزه اقلیم بازگشت.» در مقابل، راشا تودی راشا تودی، این سفر را «نمایشی از افول هژمونی آمریکا» نامید و تأکید کرد که چین بدون دادن امتیاز، ترامپ را مجبور به پذیرش «چندجانبه‌گرایی اجباری» کرد.

چرا ترامپ امتیازی نگرفت؟

چین دیگر وابسته به بازار آمریکا نیست و صادراتش به کشورهای «بریکس» و «جاده ابریشم» رشد ۴۰٪ داشته است.

از سوی دیگر، سیاست «اول آمریکا» ترامپ باعث کاهش اعتماد متحدانش در اروپا و آسیا شده است.

به علاوه، گزارش‌ها از اختلاف بین «مایک پمپئو» (وزیر خارجه وقت) و «رابرت لایت‌هایزر» (نماینده تجاری) بر سر شدت لحن با چین حکایت دارد

پکن دقیقاً می‌دانست که ترامپ برای نمایش موفقیت به توافق نیاز دارد، پس تا لحظه آخر امتیاز نداد.

در مجموع، به نظر می‌رسد ترامپ پس از این سفر، راهبرد خود را به سمت «فشار حداکثری ۲.۰» تغییر دهد — تهدید به تعرفه‌های ۱۰۰٪ بر کالاهای چینی و تشدید تحریم‌های فناوری. اما چین نیز با سرعت در حال تقویت اتحاد با روسیه، ایران و کشورهای آفریقایی است. در این میان، تنها برنده واقعی، کشورهایی هستند که از شکاف دو ابرقدرت سود می‌برند: از هند تا عربستان

در نهایت

سفر مه ۲۰۲۶ ترامپ به چین، نه «معامله قرن» بود و نه «شکست کامل»؛ بلکه نشانه‌ای از پایان دوران یک‌جانبه‌گرایی آمریکا و آغاز نظم چندقطبی جدید بود. چین بدون این‌که حتی یک امتیاز کوچک بدهد، به ترامپ فهماند که دیگر نمی‌تواند «از موضع قدرت» با پکن حرف بزند.

سفر ترامپ در سه جبهه کلیدی — تایوان، تجارت و ایران — با شکست مواجه شد. پکن نه تنها در مورد نفت ایران کوتاه نیامد، بلکه بر همکاری نظامی و فناوری با تهران تأکید کرد. ترامپ در کنفرانس خبری پایانی، با چهره‌ای درهم‌کشیده گفت:

«ما راه‌های دیگری برای اعمال فشار داریم.»

اما واقعیت این بود که اژدهای چین این بار هم امتیازی نداد و شیر آمریکا با دست خالی به واشنگتن بازگشت.